Porcupine Tree – The Incident

porcuHet duurt nog ongeveer een maand voordat het tiende studio album van Porcupine Tree zijn release meemaakt, maar fans alom worden al erg onrustig. Dat is misschien ook niet verwonderlijk, gezien het laatste album, Fear of a Blank Planet, een enorm succes was met lovende recensies en een voor de band voorheen ongekend commercieel succes. Porcupine Tree is een band die met de jaren steeds groter aan het worden is, en dat betekent dat er genoeg mensen zijn die gespannen zitten te wachten op het nieuwe album, The Incident.

Porcupine Tree heeft een rijke muzikale historie waarbij het brein achter de band, Steven Wilson, gebruik heeft gemaakt van een breed spectrum van genres. Van psychedelische rock en ambient in de eerste paar releases tot metal en post-rock in de laatsten, waarbij uitstapjes naar andere genres vaak genoeg voorkomen. Kortom, Porcupine Tree brengt ons een geheel eigen vorm van progressieve rock, waarbij het succes hand in hand loopt met het feit dat de muziek, ondanks alle experimentele hoogstandjes, altijd redelijk toegankelijk is gebleven. Veel bands die de vlag van progressieve muziek mede hoog houden slagen daar niet altijd in, en raken verdwaald in eindeloos instrumenteel soleerwerk. De vraag is dan ook of de band de onuitgesproken belofte waarmaakt, of dat de achtbaan toch uiteindelijk tot stilstand is gekomen.

The Incident is een dubbelalbum, waarbij de gehele eerste schijf bestaat uit slechts één nummer. Dit nummer is voor de luisteraar wel in veertien delen gesplitst, maar is duidelijk wel bedoeld om gewoon van begin tot eind te luisteren. Zo komt het instrumentale intro, ‘Occam’s Razor’, duidelijk later weer terug, en zijn de teksten her en daar aan elkaar verbonden. De tweede schijf bestaat uit vier losse nummers, die in principe los staan van elkaar en van de eerste schijf.

De inspiratie van The Incident begon toen Wilson in een file terecht kwam die veroorzaakt werd door een ongeluk. Daar kwam hij een bord tegen waarop ‘POLICE – INCIDENT’ stond, en hij werd getroffen door het afstandelijke aspect van dit woord, dat wel vaker valt bij grote en kleine ongelukken van een traumatische aard. Daarbij had Wilson het gevoel dat de geest van een van degenen van het ongeluk naast hem in de auto kwam zitten. Het is begrijpelijk hoe zo’n gebeurtenis, en zulke gedachten leidden tot inspiratie voor een volgend album, en met zoiets als basis voor het album, is het misschien al duidelijk wat me moeten verwachten voor The Incident: muziek die de gevoelens van eenzaamheid, onvermijdelijkheid, mysterie en melancholie moeten symboliseren, met teksten die gaan over grote ‘incidenten’ uit kranten en uit Wilson’s persoonlijke ervaringen.

Het lijkt alles bij elkaar bijna te veel, om zo’n intens project in een album te stoppen; het gevaar bestaat dat de muziek op te veel plekken in het album inzakt. Maar in dit geval hebben wij een album waarbij het heel goed uitpakt. De muziek en de teksten zijn in volmaakte harmonie en de verschillende emoties die opgeroepen worden vloeien perfect in elkaar over, ondanks de uiteenlopende onderwerpen. Het nummer ‘Your Unpleasant Family’ gaat over een familie die alle buren terroriseert, maar ondanks dat het op het oog qua onderwerp nog ver af staat van het nummer ‘Time Flies’, lukt het Porcupine Tree om uiteenlopende onderwerpen onder één thema niet alleen bij elkaar te laten passen, maar dus zelfs in elkaar te laten overlopen. Zo gaat ‘Time Flies’ in grote mate over Wilson’s eigen geschiedenis, wat al te merken is bij de eerste regels die getuigen van een uitstekende compositie, als Wilson de volgende tekst zingt op het misleidend gemakkelijk, maar heerlijk in het oor liggend stuk gitaarwerk: “I was born in ’67 / The year of Sgt. Pepper / But are you experienced?” Het geheim ligt hem waarschijnlijk in alle kleinere stukken, zoals ‘The Yellow Windows of the Evening Train’. Deze stukken laten het geheel zo solide klinken, waardoor de hypnotiserende klanken van het vijfde nummer ‘Drawing The Line’ nog tot het einde van de eerste schijf doorklinken. Het is daarom niet alleen aan te raden om de eerste schijf van The Incident van begin tot einde te luisteren, maar bijna noodzakelijk om de kracht van het album goed te laten doordringen.

The Incident is geen album waar je ontspannen naar luistert, ondanks dat het uitstapje naar de hardere metal wel echt voorbij is. Het is muziek die vragen stelt, antwoorden zoekt, en vraagt om een persoonlijke confrontatie, waarbij de luisteraar ook voor de gebeurtenissen – of incidenten, beter gezegd – wordt geworpen die zijn eigen leven hebben be?nvloed. De luisteraar komt – misschien wel net als Wilson – in een duistere en experimentele zoektocht die hij alleen kan negeren door de muziek uit te zetten.

Ook in de vier nummers op het tweede schijfje, die los staan van de rest van The Incident, is een zelfde soort geluid te horen. Zo hadden de melancholieke tonen van ‘Remember Me Lover’ zo tussen de anderen gepast. Het verschil met de eerste schijf is het duidelijkst te merken in het lichtelijk ontoegankelijk experimentele ‘Bonnie The Cat’ dat volzit met rare elektronische geluiden.

De conclusie van het luisteren naar The Incident? We hebben te maken met een parel van de progressieve rock, waarbij een experimenteel geluid niet in de weg staat van een indringende pracht, waar de hand van de meester te herkennen is aan de eenvoud die de meester nummers siert. Dit is een album dat oude en nieuw fans tevreden zal stellen, en met de welkome belofte dat het 55 minuten lang durende epos in zijn geheel gespeeld gaat worden in het eerste gedeelte van de tour, kan Porcupine Tree weinig meer fout doen, aangezien ze hier alleen maar fans erbij gaan krijgen.

Score: ★★★★½